- Astygmatyzm wynika z nieregularnego kształtu rogówki lub soczewki oka.
- Obraz nie skupia się w jednym punkcie siatkówki, przez co jest rozmyty na każdą odległość.
- Typowe objawy to zamazane kontury, mrużenie oczu, bóle głowy i zmęczenie wzroku.
- Występuje najczęściej razem z krótkowzrocznością lub nadwzrocznością.
- Koryguje się go soczewkami cylindrycznymi, soczewkami torycznymi lub zabiegiem laserowym.
- U dzieci nieskorygowany astygmatyzm może prowadzić do niedowidzenia.
Astygmatyzm to jedna z najczęstszych wad wzroku, a jednocześnie jedna z najczęściej mylnie rozumianych. Wiele osób słyszy tę diagnozę po raz pierwszy podczas rutynowego badania wzroku i nie wie, co dokładnie oznacza. Tymczasem astygmatyzm nie jest chorobą — to kwestia geometrii oka, którą można skutecznie skorygować.
W tym artykule wyjaśniamy, skąd bierze się astygmatyzm, jakie daje objawy, jak wygląda jego diagnostyka oraz jakie możliwości korekcji są dziś dostępne.
Czym jest astygmatyzm?
W zdrowym oku rogówka ma kształt zbliżony do fragmentu kuli — jest równomiernie zakrzywiona we wszystkich kierunkach. Dzięki temu promienie światła skupiają się w jednym punkcie na siatkówce i obraz jest ostry.
W oku z astygmatyzmem rogówka (rzadziej soczewka) przypomina raczej fragment piłki do rugby: w jednym kierunku jest bardziej zakrzywiona niż w drugim. Światło skupia się wtedy nie w jednym punkcie, lecz w kilku, a obraz staje się rozmyty lub zniekształcony.
Rodzaje astygmatyzmu
Astygmatyzm rogówkowy
Najczęstsza postać. Wynika z nieregularnego kształtu rogówki — zewnętrznej, przezroczystej części oka.
Astygmatyzm soczewkowy
Powstaje, gdy to soczewka wewnątrz oka ma nierównomierną krzywiznę. Występuje rzadziej i bywa wykrywany dopiero w pełnym badaniu.
Astygmatyzm regularny i nieregularny
W astygmatyzmie regularnym główne osie krzywizny są prostopadłe względem siebie — taką wadę koryguje się standardowymi soczewkami cylindrycznymi. Astygmatyzm nieregularny, najczęściej związany ze stożkiem rogówki, urazami lub bliznami, wymaga rozwiązań specjalistycznych.
Objawy astygmatyzmu
Astygmatyzm potrafi przez lata pozostawać niezauważony, bo mózg częściowo kompensuje zniekształcony obraz. Najczęstsze objawy to:
- rozmyte lub zniekształcone widzenie zarówno z bliska, jak i z daleka
- trudność z rozróżnieniem podobnych liter i cyfr
- mrużenie oczu podczas patrzenia na znaki, tablice czy ekran
- szybkie zmęczenie wzroku podczas czytania i pracy przy komputerze
- bóle głowy, szczególnie w okolicy czoła i skroni
- gorsze widzenie po zmroku, rozmyte światła i „promienie” wokół latarni
Objawy nasilają się zwykle wieczorem oraz po długiej pracy wzrokowej.
Przyczyny astygmatyzmu
Najczęściej astygmatyzm jest wrodzony i uwarunkowany genetycznie, ale może też pojawić się lub nasilić w wyniku:
- urazu oka
- zabiegów okulistycznych i blizn na rogówce
- stożka rogówki, czyli postępującego ścieńczenia i uwypuklenia rogówki
- przewlekłych stanów zapalnych rogówki
Wbrew rozpowszechnionym opiniom astygmatyzm nie powstaje od czytania w słabym świetle ani od korzystania z ekranów.
Astygmatyzm u dzieci
Nieskorygowany astygmatyzm u dziecka może prowadzić do niedowidzenia, bo mózg uczy się ignorować nieostry obraz. Sygnałami są mrużenie oczu, przekrzywianie głowy, unikanie czytania i trudności z koncentracją w szkole.
Jak wygląda diagnostyka?
Astygmatyzm wykrywa się podczas standardowego badania wzroku. Specjalista ocenia:
- ostrość widzenia do dali i bliży
- refrakcję, czyli moc i oś cylindra
- krzywiznę rogówki (keratometria)
- w razie potrzeby pełną mapę powierzchni rogówki (topografia)
Wynik zapisuje się w recepcie jako wartość cylindra (CYL) oraz oś (AX) podaną w stopniach. Te dwa parametry decydują o tym, jak zostaną wykonane soczewki.
Nowoczesna korekcja astygmatyzmu
Okulary z soczewkami cylindrycznymi
Podstawowe i najczęstsze rozwiązanie. Soczewka ma różną moc w różnych osiach, co kompensuje nierównomierną krzywiznę oka. Przy astygmatyzmie kluczowa jest precyzja montażu — nawet niewielkie przesunięcie osi obniża komfort widzenia.
Soczewki kontaktowe toryczne
Miękkie soczewki toryczne mają konstrukcję stabilizującą, która utrzymuje je w stałym położeniu na oku. To dobre rozwiązanie dla osób aktywnych i uprawiających sport.
Soczewki twarde gazoprzepuszczalne
Stosowane przy wyższych i nieregularnych astygmatyzmach. Sztywna soczewka tworzy nową, regularną powierzchnię optyczną nad rogówką.
Soczewki progresywne i biurowe z cylindrem
Astygmatyzm można łączyć z korekcją prezbiopii. Soczewki progresywne oraz biurowe wykonuje się z uwzględnieniem cylindra, bez potrzeby noszenia kilku par okularów.
Laserowa korekcja wzroku
W wybranych przypadkach możliwe jest trwałe zmodelowanie kształtu rogówki. Kwalifikację przeprowadza okulista, a jednym z podstawowych badań jest pomiar grubości rogówki.
Co jeszcze poprawia komfort?
- powłoka antyrefleksyjna, która ogranicza odblaski szczególnie uciążliwe przy jeździe nocą
- dokładny pomiar rozstawu źrenic i wysokości montażu
- oprawa stabilnie osadzona na twarzy — przesunięta oprawa zmienia ustawienie osi cylindra
Adaptacja do pierwszych okularów z cylindrem
Przy pierwszej korekcji astygmatyzmu, a także po zmianie mocy, przez kilka dni obraz może wydawać się „wygięty” lub podłoga sprawiać wrażenie pochylonej. To normalna reakcja układu wzrokowego, który przyzwyczaił się do zniekształconego obrazu. Objawy zwykle mijają w ciągu kilku dni.
Jeśli dyskomfort utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie, warto wrócić do salonu i sprawdzić ustawienie okularów.
Jak często kontrolować wzrok przy astygmatyzmie?
Astygmatyzm bywa stabilny przez lata, ale może się zmieniać — szczególnie u dzieci, młodzieży oraz osób ze stożkiem rogówki. Kontrolę warto wykonywać raz w roku lub zgodnie z zaleceniem specjalisty.
Umów badanie wzroku i sprawdź, czy astygmatyzm wpływa na Twoje widzenie.